Kategorie Ciąża i poródPoródZdrowie

Szczelina odbytu w ciąży i po porodzie. Jak pozbyć się tego bolesnego problemu?

Szczelina odbytu to jedna z najczęstszych przyczyn bólu w tej okolicy u ciężarnych. Jest dolegliwością uciążliwą i bolesną, która występuje u prawie 10% kobiet, rodzących po raz pierwszy. Mimo wszystko wciąż niewiele się o tym mówi, wymieniając jako problemy proktologiczne tylko hemoroidy. Szczelina poporodowa wydaje się być tematem tabu, ale warto, nomem omen, zagłębić się w tę kwestię. Zwłaszcza, że jest to typ choroby różniący się od jej przewlekłej postaci.

szczelina odbytu
Imgur.com

Szczelina odbytu – co to właściwie jest?

Szczelina odbytu to linijny ubytek błony śluzowej powstały wskutek jej pęknięcia od brzegu odbytu do linii grzebieniastej. Jest chorobą proktologiczną, najczęściej zlokalizowaną na tylnym obwodzie odbytu. Jednak jej szczególnym typem, który spędza sen z powiek przyszłym mamom, jest tzw. szczelina poporodowa.

To odrębna jednostka chorobowa różniąca się między innymi:
– przyczyną powstawania,
– obniżonymi wartościami ciśnień w kanale odbytu w porównaniu do szczeliny nie powstałej w wyniku porodu,
– lokalizacją (pęknięcie błony śluzowej przy przedniej ścianie odbytu),
– sposobem leczenia.

Szczelina umiejscowiona na przednim obwodzie może również ujawnić się u mężczyzn, ale jest to niezwykle rzadkie (ok. 1% przypadków). U kobiet zdarza się dziesięciokrotnie częściej. Szacuje się, że szczelina odbytu występuje u ponad 9% rodzących po raz pierwszy, a objawy pojawiają się bezpośrednio lub w pierwszych dwóch miesiącach po porodzie.

Lokalizacja zmiany na ścianie bocznej odbytu może być związana z innymi chorobami tj. nowotwory odbytu, białaczka, choroba Bowena, choroba Pageta, gruźlica, kiła, AIDS, czy nieswoiste choroby zapalne jelit.

szczelina odbytu
Imgur.com

Szczelina odbytu: przyczyny

Wyróżnia się dwie teorie dotyczące powstawania szczelin odbytu:

a) teoria zapalna, tzw. kryptogenna, mówiąca o zakażeniu gruczołów odbytowych (jej zwolennikiem był prekursor proktologii w Polsce, Mieczysław Tylicki);

b) teoria niedokrwienna Schoutena w połączeniu z zaburzeniami koordynacji rektoanalnej, czyli zaburzenia ukrwienia okolicy odbytu.

Za główne przyczyny tej choroby uznaje się:

– twarde masy kałowe,
– stolce biegunkowe,
– ciała obce wprowadzone do odbytu,
– jatrogenne, tj. badania endoskopowe – anoskopia, rektoskopia i kolonoskopia,
– zaburzenie odruchu odbytniczo-odbytowego (odruch hamowania Gowersa),
– brak relaksacji mięśnia zwieracza wewnętrznego.

Czynniki te skutkują podwyższeniem średniego maksymalnego ciśnienia spoczynkowego w kanale odbytu, co doprowadza do zmniejszenia ukrwienia błony śluzowej i predysponuje do powstawania owrzodzeń.

U ciężarnych i kobiet w połogu najważniejszym czynnikiem ryzyka są przedłużające się zaparcia

Na rozwój choroby duży wpływ ma niedokrwienie tkanek krocza powstałe na skutek parcia.

Inne czynniki ryzyka:
– przedłużający się poród,
– duża masa urodzeniowa dziecka,
– poród z użyciem przyrządów pomocniczych (poród instrumentalny),
– niewydolność zwieraczy odbytu u rodzącej.

Elementem różniącym szczelinę poporodową od innych szczelin jest obniżone napięcie zwieraczy odbytu występujące u pacjentek w połogu, podczas gdy powstanie szczeliny niezwiązanej z porodem jest związane ze zwiększonym napięciem zwieracza wewnętrznego odbytu.

szczelina odbytu
Imgur.com

Szczelina odbytu: objawy i diagnostyka

Objawy szczeliny odbytu (typ poporodowy) to głównie ból oraz krwawienie z odbytu o różnym nasileniu występujące w trakcie i bezpośrednio po wypróżnieniu (zwykle pod postacią plamienia, a nie krwotoków). Czasami występują również zaparcia, pieczenie bądź świąd w okolicy odbytu.

W szczelinach przewlekłych (nie związanych z porodem) dolegliwości bólowe nie są tak silnie wyrażone albo nie występują wcale.

Rozpoznanie choroby przez lekarza opiera się na wywiadzie z pacjentką i na badaniu proktologicznym

Podstawą diagnostyki jest dokładne obejrzenie okolic odbytu. Większość szczelin jest bowiem widoczna przy rozchyleniu pośladków kobiety, leżącej na lewym boku z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych (tzw. pozycja Simsa) bez używania anoskopu.

Konieczne jest jednak również badanie per rectum, czyli palcem przez odbyt i ewentualnie anoskopia, jeśli np. występują krwawe plamienia. Rektoskopię (wziernikowanie odbytnicy) wykonuje się tylko w sytuacji, gdy krwawienia są obfite.

szczelina odbytu
Imgur.com

Szczelina odbytu: leczenie

Obecnie leczenie szczelin odbytu polega na postępowaniu zachowawczym, czyli na stosowaniu:

  • leków powodujących tzw. „sfinkterotomię farmakologiczną”,
  • diety bogatoresztkowej,
  • leków zmiękczających i rozluźniających stolec.

Jednak, w przypadku ciężarnych kobiet i będących w okresie poporodowym możliwości leczenia są znacznie ograniczone. Dlatego główny nacisk kładzie się na zmianę jadłospisu.

Zaleca się przede wszystkim:

– picie minimum 1,5 l płynów dziennie, szczególnie niegazowanej wody (uwzględniając jednak też herbaty i zupy),
– częste spożywanie jarzyn i kasz gruboziarnistych,
– wspomaganie substancjami oleistymi takimi jak parafina (1-2 łyżki stołowe doustnie bądź poprzez wprowadzenie do odbytu przed wypróżnieniem).

Leków przeczyszczających nie stosuje się u położnic, ze względu na możliwość przeniknięcia ich do pokarmu matki i spowodowania biegunki u dziecka.

Warto też wykonywać „nasiadówki” z ciepłą wodą. Szczególnie, gdy dokuczają takie dolegliwości jak świąd i pieczenie.

rana poporodowa
Imgur.com

Szczelin okołoporodowych nie leczy się operacyjnie

Zabiegi chirurgiczne to ostateczność, ponieważ wiążą się z szeregiem powikłań. W dodatku proponuje się je tylko chorym ze szczeliną przewlekłą (gdy co najmniej 6-tygodniowe leczenie zachowawcze nie przyniosło efektów).

W przypadku szczelin okołoporodowych nie stosuje się ich wcale. Dlaczego? Głównie z powodu już i tak obniżonego napięcia zwieraczy odbytu po porodzie.

Założeniem działań chirurgicznych jest bowiem zmniejszenie napięcia zwieracza wewnętrznego, co baaaardzo rzadko jest pożądane przy leczeniu szczelin poporodowych. Tym bardziej, że może to skutkować przejściową lub trwałą inkontynencją (nietrzymaniem) gazów i stolca u pacjentki po zabiegu operacyjnym.

lekarze
Imgur.com

6 infekcji, które podczas ciąży mogą źle wpływać na dziecko w łonie matki. Uważaj na nie!

Poporodową szczelinę odbytu powinno się traktować jako odrębną jednostka chorobową, ponieważ leczenie tego schorzenia wymaga szczególnej ostrożności w związku z przechodzeniem stosowanych leków do pokarmu matki

Źródła: www.mp.pl, www.czytelniamedyczna.pl, polki.pl
Fotografie: Imgur.com
×